افزایش ارزش بازاری شرکت های دانش بنیان با بهره گیری از مالکیت فکری

تاریخ : 1391/01/18

تعداد بازدید : 2082

2 امتیاز از 1 رای

در شماره قبل ارتباط مالکیت فکری با شرکت‌های دانش‌بنیان مورد بررسی قرار گرفت و بیان شد که توجه به مقوله حقوق مالکیت فکری چه منافع و عدم توجه به آنچه عواقبی خواهد داشت. در این شماره با نگاهی دقیق‌تر خواهیم دید که چگونه حقوق مالکیت فکری می‌تواند ارزش بازاری شرکت‌های دانش‌بنیان را تقویت کند. اغلب شرکت‌های دانش‌بنیان ارزش واقعی دارایی‌های فکری خود را درک نمی‌کنند و در نتیجه نمی‌توانند از پتانسیل‌های بالقوه مالکیت فکری جهت بهره‌مندی از آن‌ها در منافع آتی و سود شرکت خود استفاده کافی ببرند. با این حال، وقتی‌که در یک کشور «دارایی‌های فکری» به‌صورت قانونی حمایت شود و تقاضا نیز برای محصولات و یا خدمات حمایت شده وجود داشته باشد، مالکیت فکری می‌تواند یک دارایی تجاری ارزشمند برای شرکت‌ها محسوب شود. از این‌رو، استفاده راهبردی از دارایی‌های فکری می‌تواند توانایی شرکت شما را در رقابت‌ها افزایش دهد. در نتیجه شرکت‌های دانش‌بنیان برای مواجهه با چالش‌ها و اتخاذ اقدامات لازم، باید تا جای ممکن از دارایی‌های فکری خود آگاه باشند. «دارایی‌های فکری» شرکت نیز باید همانند دارایی‌های فیزیکی (مثل ساختمان و مستغلات) به‌دست آورده شود، حفظ شود، مورد توجه قرار گیرد، ارزش‌گذاری شود، به‌دقت کنترل شود و به‌طور دقیقی برای استخراج ارزش کامل آن مدیریت شود. لذا شرکت‌های دانش-بنیان باید در ابتدا بر ارزش دارایی فکری خود تاکید کنند و آن را به‌عنوان یک دارایی تجاری ارزشمند مورد توجه قرار دهند. در شماره آتی نقش حقوق مالکیت فکری بر «بازاریابی و توسعه صادرات فناوری‌های پیشرفته» مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

مقدمه: مالکیت فکری به‌عنوان یک دارایی تجاری
امروزه دارایی‌های شرکت به دو دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شود:
دارایی‌های فیزیکی (عینی) مانند ساختمان‌ها، ماشین‌آلات و زیرساخت‌ها.
دارایی‌های ناملموس (غیرعینی) مانند سرمایه انسانی و دانش‌فنی، اختراع، علامت تجاری، طرح‌ها و دیگر خلاقیت‌ها و نوآوری‌های شرکت.
به‌طور سنتی دارایی‌های فیزیکی بخش عمده‌ای از ارزش یک شرکت محسوب شده و تا حد زیادی به‌عنوان عامل رقابتی در بازار در نظر گرفته می‌شوند، ولی در سال‌های اخیر، در دنیا وضعیت به‌طور چشمگیری تغییر کرده است. به‌طور روزافزون و تا حد زیادی در نتیجه انقلاب فناوری اطلاعات و رشد اقتصاد خدماتی، شرکت‌ها پی برده‌اند که دارایی‌های ناملموس غالبا در حال تبدیل شدن به موضوعی ارزشمند‌تر از دارایی‌های فیزیکی هستند.
نکته: ویژگی‌های «دارایی فکری» در مقایسه با «دارایی فیزیکی».

دارایی فکری

 

قابلیت تکثیر دارد (یک اختراع واحد را می­توان به شرکت­های متعدد واگذار نمود)

 

امکان سرقت وجود دارد (امکان کپی­برداری نرم­افزارهای تولید شده وجود دارد)

 

ارزش­گذاری دشوار (مولفه­های بی­شماری در ارزش­گذاری آن موثر است)

 

مانند: اختراع، علامت تجاری، نرم افزار و یا طرح صنعتی

 


بنابراین، امروزه در فرایندی رو به رشد انبار‌ها و کارخانجات بزرگ به‌وسیله نرم‌افزارهای قدرتمند و ایده‌های نوآورانه در حال جایگزین شدن هستند. این منابع جدید به‌عنوان منبع اصلی کسب درآمد برای بسیاری از شرکت‌های سراسر جهان تبدیل شده است. حتی هنوز هم در صنایع تولیدی سنتی، دارایی‌های نامشهود تأثیرگذار است. بنابراین نوآوری‌ها و خلاقیت‌ها به‌عنوان یک عامل کلیدی برای رقابت بیشتر در بازارهای رقابتی مطرح هستند و از این‌رو، دارایی‌های ناملموس در حال تبدیل شدن به یک عامل محوری برای شرکت‌های دانش‌بنیان هستند. لذا این شرکت‌ها باید در خصوص چگونگی استفاده حداکثری و مطلوب از دارایی‌های فکری خود تلاش جدی نمایند.
به‌عنوان مثال با مطالعه دارایی‌های ده شرکت منتخب اعم از دارایی فیزیکی و دارایی فکری از سال ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۶ مشاهده شد که ارزش دارایی‌های فکری از مقدار ۳۸ درصد کل دارایی‌ها در سال ۱۹۸۲ به میزان ۹۰ درصد کل دارایی‌‌ها در سال ۲۰۰۶ تبدیل شده است که حاکی از گسترش ارزش دارایی‌های فکری نسبت به دارایی‌های فیزیکی است. در شکل۱ مقایسه بین دارایی-های فیزیکی و فکری در سال‌های ۱۹۸۲، ۱۹۹۲ و ۲۰۰۶ نشان داده شده است.
یکی از ابزارهای اساسی برای تحقق چنین هدفی، بهره‌گیری از حمایت‌های قانونی و قضایی در زمینه حقوق مالکیت فکری است. دارایی‌های فکری که در ادامه به مصادیق آن اشاره شده است می‌توانند از حقوق مالکیت فکری بهره‌مند شوند:
محافظت محصولات و فرآیندهای نوآورانه از طریق گواهی‌نامه‌های ثبت اختراع و مدل‌های مصرفی.
محافظت آثار فرهنگی، هنری و ادبی از جمله فیلم، نرم‌افزارهای رایانه‌ای و تدوین اطلاعات از طریق کپی‌رایت و حقوق مرتبط.
محافظت طرح‌های خلاقانه، شامل طرح‌های نساجی، نقشه‌ فرش و شکل ظاهری اشیا از طریق حقوق طرح‌های صنعتی.
محافظت علایم تجاری از طریق حمایت از علایم تجاری.


حمایت از مالکیت فکری به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری
برای مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان، افزایش سهم بازار محصولات شرکت از طریق سرمایه‌گذاری صحیح ضروری است. سرمایه‌گذاری در توسعه تجهیزات، املاک، تولید، بازاریابی و تحقیقات می‌تواند از طریق توسعه زیرساخت‌ها و ارتقای بهره-وری، وضعیت مالی شرکت را به‌طور قابل ملاحظه‌ای بهبود بخشد. کسب «مالکیت فکری» نیز می‌تواند اثر مشابهی داشته باشد. سهم بازار یک شرکت براساس میزان دارایی‌ها، عملکردهای تجاری و پیش‌بینی‌ها از منافع آتی ارزیابی می‌شود. برای اکثر شرکت‌های دانش‌بنیان، پیش‌بینی سود آینده شرکت به‌طور قابل توجهی می‌تواند متأثر از تحصیل اختراعات کلیدی باشد. مثال‌های زیادی از شرکت‌های دانش‌بنیان وجود دارد که ارزش تجاری آن‌ها یک شبه و در اثر به‌دست آوردن گواهی-نامه‌های مهم ثبت اختراع است که در زمینه فناوری‌های کلیدی افزایش یافته است.
به‌طور مشابه، یک علامت تجاری مشتری‌پسند نیز می‌تواند ارزش تجاری شرکت را افزایش دهد و قطعا موجب افزایش جذابیت محصولات و خدمات شرکت شما در میان مشتریان شود. از این‌رو، سرمایه‌گذاری برای توسعه یک دارایی فکری مناسب بسیار بهتر از یک عمل تدافعی در مقابل رقیبان بالقوه است. بنابراین سرمایه‌گذاری در دارایی‌های فکری روشی مؤثر برای ارتقای ارزش شرکت و بهبوددهنده‌ سودآوری شرکت در آینده خواهد بود.

 آگاهی از ارزش دارایی‌های فکری
حقوق مالکیت فکری برای شرکت شما می‌تواند حق انحصاری به‌وجود آورد. به‌عبارتی دیگر، با کسب حمایت قانونی از مالکیت فکری هرچند برای یک مدت محدود، این مالکیت مانند یک مالکیت خصوصی و انحصاری برای شرکت شما خواهد بود. بنابراین کسب حمایت قانونی از دارایی‌های فکری موجب می‌شود تا یک شرکت دانش‌بنیان، مدعی مالکیت انحصاری دارایی‌های فکری باشد و از حداکثر پتانسیل این دارایی‌ها بهره‌مند شود. به‌طور خلاصه، وجود حمایت‌های قانونی از مالکیت فکری موجب مشهود‌تر شدن دارایی‌های ناملموس خواهد شد، به‌طوری‌که اغلب این دارایی‌ها می‌توانند در محیط بازار مورد تجارت قرار گیرند.
در صورتی که ایده‌های نوآورانه، طرح‌های مبتکرانه و برندهای قدرتمند شرکت شما به‌صورت قانونی توسط حقوق مالکیت فکری مورد حمایت قرار نگیرند، ممکن است این دارایی‌ها به‌صورت آزاد و قانونی توسط هر شرکت یا شخص دیگری بدون محدودیت مورد استفاده قرار گیرند. با این حال وقتی که این دارایی‌ها توسط حقوق مالکیت فکری مورد حمایت قرار گیرند، برای شرکت شما ارزشی واقعی به‌وجود خواهد آمد، به‌طوری‌که با استفاده از این حقوق انحصاری، دیگران نمی‌توانند بدون اجازه و اختیار شما از آن بهره‌گیری اقتصادی نمایند.
امروزه آگاهی سرمایه‌گذاران، کارگزاران بازار سهام و مشاوران مالی در مورد اهمیت و ارزش دارایی‌های فکری رو به افزایش است و موجب شده تا این افراد به ارزیابی دارایی‌های ناملموس توجه ویژه‌ای نمایند. اغلب شرکت‌ها در سراسر جهان بر اهمیت و ارزش دارایی‌های فکری خود تأکید می‌کنند و حتی در مواردی آن‌ها را در ترازنامه‌های مالی خودشان قرار می‌-دهند. اکثر شرکت‌ها از جمله شرکت‌های دانش‌بنیان، حسابرسی مالکیت فکری را مورد توجه قرار می‌دهند. در شمار زیادی از موارد، شرکت‌ها به‌خوبی دریافته‌اند که ارزش دارایی‌های فکری آن‌ها به‌مراتب بسیار بیشتر از دارایی‌های فیزیکی آن‌ها است.

حسابرسی مالکیت فکری در شرکت‌های دانش‌بنیان
استفاده و اجرای یک حسابرسی کارآمد مالکیت فکری، روش مناسبی برای تبدیل پتانسیل‌های بالقوه دارایی‌های فکری به سرمایه واقعی است. عموما این کار باید توسط حسابرسان خبره انجام گیرد، ولی یک حسابرس معمولی نیز می‌تواند این نوع حسابرسی خاص را برای شما انجام دهد. این موضوع مستلزم شناسایی، پایش و ارزیابی دارایی‌های فکری شرکت است تا از این طریق مطمئن شوید که دارایی‌های فکری رو به افزایش است. با چنین اقدامی، زمانی شرکت دانش‌بنیان توانایی اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه‌تری را خواهد داشت که دارای ویژگی‌های زیر باشد:
۴-۱- اکتساب دارایی‌های فکری
شناخت صحیح دارایی‌های فکری شرکت دانش‌بنیان و نیز ارزیابی دقیق آن، مدیران را در تصمیم‌گیری‌های کلیدی شرکت کمک خواهد نمود. به‌عبارتی چنین ارزیابی‌ای موجب می‌شود تا انواع حقوق مالکیت فکری مورد نیاز را کسب نموده، آن‌را حفظ کنید و بدانید که دارایی‌های فکری شرکتتان را چگونه مدیریت کنید.
۴-۲- یک‌پارچه‌سازی و تملک
شناسایی دقیق انواع دارایی‌های فکری موجود شرکت می‌تواند منجر به افزایش قابل ملاحظه‌ای در ارزش شرکت شود. به این دلیل است که سرمایه‌گذاران یک شرکت بر اساس انتظارات خود از سود آتی که ممکن است تا حد قابل توجهی مبتنی بر بهره‌برداری از حقوق مالکیت فکری باشد یک شرکت را ارزیابی کنند.
۴-۳- لیسانس‌دهی
یک شرکت دانش‌بنیان با استفاده از لیسانس‌دهی حقوق مالکیت فکری خود به اشخاص ثالث می‌تواند نقدینگی خود را افزایش دهد. یک حسابرس خوب مالکیت فکری قادر است تا با ارزیابی دقیق دارایی‌های فکری شرکت موجب کسب حداکثری سود حاصل از قراردادهای لیسانس شود. بنابراین چنین درآمدهایی موجب افزایش سهم بازار شرکت دانش‌بنیان می‌شود.
۴-۴- وثیقه تضمین (وجه التزام)
یک سبد دارایی‌های فکری (مانند گواهی‌نامه‌های ثبت اختراع و گواهی‌نامه‌های‌ نرم‌افزار) که خوب مدیریت شده باشند، می‌-تواند به‌عنوان یک وثیقه یا تضمین برای شرکت محسوب شود. در چنین مواردی، تأمین‌کننده تسهیلات مالی مانند بانک‌ها و صندوق‌ها از سبد دارایی‌های فکری شرکت به‌عنوان معیار اطمینان‌بخشی برای تأمین اعتبار جدید استفاده خواهند نمود.
۴-۵- اقدامات اجرایی
درک صحیح ارزش دارایی‌های فکری شرکت، شما را در اتخاذ تصمیم‌های راهبردی از جمله اقدامات لازم در مقابل تجاوز به حقوق مالکیت فکری شرکت کمک خواهد نمود.
۴-۶- کاهش هزینه‌های شرکت
اگر دارایی‌های فکری شرکت به خوبی مدیریت شود، شرکت می‌تواند دارایی‌های فکری منسوخ شده را شناسایی نماید و از طرف دیگر می‌تواند از تجاوز به حقوق مالکیت فکری افراد دیگر نیز بپرهیزد. از این‌رو بدون شک مدیریت صحیح دارایی‌های فکری شرکت شما منجر به کاهش هزینه‌هایتان خواهد شد.
در ‌‌نهایت، فرهنگ‌سازی برای مدیریت و توسعه دارایی‌های فکری و بهره‌برداری راهبردی از این دارایی‌ها می‌تواند درآمدهای شرکت را افزایش داده و سبب بهبود موقعیت اقتصادی شما نسبت به رقبا در بازارهای هدف شود و در نتیجه موجب افزایش سهم بازار شرکت شما خواهد شد.

منابع:
علم‌خواه حسن، شجاع جواد، کتاب راهنمای مدیریت مالکیت فکری برای کسب و کارهای دانش بنیان، چاپ دوم، ناشر موسسه دارایی‌های فکری و فناوری مدرس، ۱۳۹۰.
 «Intellectual Property For Business»، WIPO، ۲۰۰۸.
www. wipo. int
www. IranPatent. ir
نظر شما